Tajna Istorija, Prokopije iz Cezareje

*** O Knjizi ***

Spis nastao oko 550 godine nije istorijsko delo u pravom smislu reči, već svojevrsna hronika skandala, politički pamflet koji kao da nije pisan mastilom nego žuči. Prokopije je u tajnosti napisao novo delo, sasvim drugačije od prethodnog, u kojem je do srži razgolitio vladavinu Jistinijana I i Teodore i najtamnijim bojama prikazao naličje velike epohe.

*** O Autoru ***

Prokopije iz Cezareje - Neposredni svedok burnih vizantijskih vremena, očevidac mnogih važnih događaja, bio je Prokopije, najveći vizantijski istoričar VI veka. Nošen snagom pronicljivog duha, proputovao je veliki deo ondašnjeg poznatog sveta, boraveć‡i gotovo na svim važnijim ratištima gde su romejske trupe pronosile osvajačku slavu Justinijana I. Za Prokopijeva dela se sa puno razloga smatra da su neuporedivo najbogatije i najpouzdanije svedočanstvo o ovome dobu.

"Istorija ratova" (De bellis),svakako njegov najpoznatiji spis, ne svodi se na samo suvoprano ređanje događ‘aja, već‡ je protkana obiljem podataka koji je pretavaraju u enciklopediju najraznovrsnijih činjenica iz etnografije, demografije i kulture rane Vizantije i sveta koji ju je okruživao. Razdiran nedoumicom zbog prikrivanja prave istine, osmelio se da u potaji napiše novo delo, sasvim drugačije od prethodnog, u kojem bi do same srži razgolitio vladadavinu Justinijana I i Teodore, i najtamnijim bojama prikazao naličje velike epohe. Skinuvši obrazinu dvorskog istoričara, što je Prokopije bio samo delimično, , odanog i, zašto ne reć‡i, ponekad i pomalo snishodljivog, sa iznenađ‘ujuć‡om žestinom se obrušio na ličnosti Justinijana I i Velizara, a pogotovu na njihove žene, Teodoru odnosno Antoninu, osobe neznatnog porekla i naglašene amoralnosti, ali i zadivljujuć‡e preduzetnosti. Tako je nastalo delo koje se po mnogo čemu opire ustaljenim klasifikacijama i gotovo da nema svog srdodnika ni u prethodnim ni u docnijim epohama. To nije Istorijsko delo u pravom smislu reči, već‡ svojevrsna hronika skandala, politički pamflet koji kao da nije pisan mastilom nego žuči. Nastao oko 550, spis je poznat kao "Tajna istorija", buduć‡i da je objavljen tek posle piščeve i Justinijanove smrti. Uz istinoljubivost, i mržnja je bila jedan od podsticaja koji su Prokopija naveli da napiše ovo delo.